4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma (fazla mesai) sayılır ve her saat, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir (m.41). Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşmedeki süreyi aşıp 45’e kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve saat ücretinin %25 fazlasıyla ödenir. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışan işçiye, o günün maaşa dahil ücretinin yanında bir günlük ücret daha eklenir.
Saatlik ücret = Aylık brüt ÷ 225
Fazla mesai ücreti = Saatlik ücret × 1,5 × saat
Fazla sürelerle çalışma = Saatlik ücret × 1,25 × saat
Resmî tatil ilavesi = (Aylık brüt ÷ 30) × gün
225 sayısı, ayda 30 gün ve günde ortalama 7,5 saat (haftalık 45 saat) esasına dayanır; yerleşik Yargıtay uygulamasıdır. Aylık brütü 45.000 ₺ olan işçinin saatlik ücreti 200 ₺, fazla mesai saat ücreti 300 ₺, günlük ücreti 1.500 ₺’dir.
Çalışılmış örnek
Bu işçi bir ayda 10 saat fazla mesai yapmış ve 2 gün genel tatilde çalışmış olsun. 10 saat × 300 ₺ = 3.000 ₺ fazla mesai, 2 gün × 1.500 ₺ = 3.000 ₺ tatil ilavesi, toplam brüt fazla çalışma ücreti 6.000 ₺ olur. Aylık ücretlinin tatil günündeki normal ücreti zaten maaşın içinde olduğu için ek ödeme bir günlük ücrettir; o gün toplamda iki günlük ücret alınmış olur.
Sözleşmesi haftalık 40 saat olan bir işçide, 40 ile 45 saat arasındaki 5 saat fazla sürelerle çalışmadır: 200 × 1,25 × 5 = 1.250 ₺. 45’i aşan saatler yine %50 zamlıdır. Hafta tatilinde çalışılan saatler, 45 saati aşıyorsa Yargıtay uygulamasına göre %50 zamlı fazla mesai olarak ödenir. Bayram günü çalışılan süre ayrıca 45 saati aşıyorsa, aşan kısım da %50 zamlı değerlendirilir.
Bu brüt tutar bordroda aylık ücrete eklenir. Üzerinden SGK işçi payı ve işsizlik (%14 + %1), gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisi kesilir. Sitedeki fazla mesai hesaplama aracı yaklaşık neti, seçtiğiniz vergi dilimine göre gösterir; kesin net, o ayın kümülatif matrahına bağlıdır.
Sınırlar ve kurallar
- Fazla çalışma süresi yılda 270 saati geçemez.
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınmalıdır; onay her yıl başında yenilenir.
- İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir; bu süre 6 ay içinde verilmelidir.
- 18 yaşından küçükler, gebe ve emziren kadınlar ile sağlık nedeniyle uygun olmayanlar fazla çalışma yaptırılamaz.
- Gece çalışmaları 7,5 saati geçemez.
Yaygın hatalar
- Saatlik ücreti 30 × 8 = 240’a bölmek: Aylık ücretlide yerleşik bölen 225’tir.
- %50 ile %25’i karıştırmak: %50, 45 saati aşan kısımdadır. Sözleşmedeki süre 45’in altındaysa aradaki dilim %25’tir.
- Tatil gününü ‘iki günlük ücret ilave’ sanmak: Aylık ücretlinin o günkü normal ücreti maaştadır; ilave bir günlük ücrettir.
- Kesintisiz brütü ele geçen tutar sanmak: Fazla mesai ücret niteliğindedir, vergi ve prim kesilir.
- Yıllık 270 saat sınırını yok saymak: Sınır aşılamaz; aşılan kısım ayrıca uyuşmazlık konusu olabilir.
Aylık net ile birlikte toplam bordroyu görmek için net-brüt maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; puantaj, sözleşme ve resmi bordro esastır.
Yaklaşık net ve puantaj
6.000 ₺’lik brüt fazla çalışma, %15’lik dilimde yaklaşık şöyle netleşir: SGK ve işsizlik toplamı 6.000 × 0,15 = 900 ₺, kalan 5.100 ₺ üzerinden %15 gelir vergisi 765 ₺, damga 6.000 × 0,00759 = 45,54 ₺, yaklaşık net 4.289,46 ₺. Dilim %20 ise vergi artar, net düşer. Bu, aracın “yaklaşık net” satırındaki mantıktır. Gerçek bordroda fazla mesai o ayın ücretine eklendiği için kümülatif matrah ve asgari ücret istisnası sonucu bir miktar kaydırabilir. Kesin net için o ayın toplam brütünü maaş aracında da denemek daha yakındır.
Puantajı haftalık tutmak, 45 saat sınırını görmeyi kolaylaştırır. Ay içinde bazı haftalar 50, bazıları 40 saat çalışılmışsa, fazla mesai haftalık esasa göre doğar; “ayda 180 saati aşan kısım” diye tek bir havuz açmak yanıltıcı olabilir. Sözleşmedeki haftalık süre 45’in altındaysa önce %25’lik dilimi, sonra %50’lik dilimi ayırın. Araçtaki iki saat alanının amacı budur. Yıllık 270 saatlik tavanı da puantaj defterinde izlemek, hem işçi hem işveren için sürprizi azaltır. Yazılı onayın her yıl yenilenmesi, sonradan “mesaiye kaldım ama onay yoktu” tartışmasını azaltır.
Serbest zaman seçilmişse ücret doğmaz; 1 saat fazla mesai 1 saat 30 dakika izne dönüşür ve 6 ay içinde kullandırılmalıdır. Bu tercihi ücretle karıştırmamak gerekir. Gece, küçük yaş ve gebelik yasakları da hesabın değil, çalıştırmanın sınırıdır. Sonuç, müzakere veya ön hesap içindir; resmi ödeme puantaj ve bordroya dayanır.
Sıkça sorulan sorular
Fazla mesai saat ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık brüt ücret 225’e bölünerek saatlik ücret bulunur ve 1,5 ile çarpılır. 45.000 ₺ brüt ücrette saatlik ücret 200 ₺, fazla mesai saat ücreti 300 ₺’dir.
Resmî tatilde çalışınca ne kadar ödenir?
Çalışılan her gün için bir günlük ücret ilave olarak ödenir. Aylık ücretlinin o günkü normal ücreti maaşta olduğundan, toplamda iki günlük ücret almış olur.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş Kanunu’na göre fazla çalışma süresi yılda 270 saati geçemez.
Fazla mesai ücretinden vergi kesilir mi?
Evet. Fazla mesai ücreti ücret niteliğindedir; SGK %14, işsizlik %1, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
%25 zamlı çalışma nedir?
Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altındaysa, bu süre ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve saat ücretinin %25 fazlasıyla ödenir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. Resmi işlem, beyan, sözleşme veya ödeme için ilgili mevzuat, evrak ve gerektiğinde uzman görüşü esastır. Oran ve tavanlar zaman içinde değişebilir; bu yazı Kasım 2026 itibarıyla sitedeki hesaplama araçlarıyla aynı değerleri kullanır.