Amortisman Hesaplama (Normal ve Azalan Bakiyeler)

Amortisman nedir?

Amortisman, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya değer kaybına uğrayan iktisadi kıymetlerin (makine, taşıt, demirbaş, bina gibi) maliyet bedelinin, faydalı ömürleri boyunca gider yazılmasıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 313–321. maddeleri amortismanı düzenler. Amortisman ayrılan tutar, ilgili yılın kazancından gider olarak düşülür; böylece varlığın maliyeti tek seferde değil, kullanıldığı yıllara dağıtılarak vergi matrahından indirilir.

Normal amortisman yöntemi

VUK 315. maddeye göre normal amortismanda her yıl eşit tutarda amortisman ayrılır. Oran, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilan ettiği faydalı ömürlere göre belirlenir: oran = 1 ÷ faydalı ömür. Örneğin faydalı ömrü 5 yıl olan bir demirbaşın oranı %20, 10 yıl olanın %10'dur.

Yıllık amortisman = Maliyet bedeli × (1 ÷ faydalı ömür)

Azalan bakiyeler yöntemi

VUK 316. maddeye göre mükellefler isterlerse azalan bakiyeler yöntemini seçebilir. Bu yöntemde oran, normal oranın iki katıdır ve %50'yi geçemez. Amortisman her yıl, varlığın kalan (net) değerine uygulanır; bu nedenle ilk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük amortisman ayrılır. Faydalı ömrün son yılına kalan değer o yıl tamamen gider yazılır. Azalan bakiyeler yöntemi, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerce uygulanabilir; yöntem bir kez seçildikten sonra o kıymet için değiştirilebilir ancak azalan bakiyelerden normale geçilebilir, tersine geçiş yapılamaz.

Azalan bakiyeler oranı = min(2 ÷ faydalı ömür, %50)
Yıllık amortisman = Dönem başı net değer × oran (son yıl: kalan değerin tamamı)

Örnek: 100.000 ₺, 5 yıl

• Normal yöntem: Oran %20; her yıl 20.000 ₺ amortisman ayrılır. Beş yılın sonunda net değer sıfırlanır.
• Azalan bakiyeler: Oran %40. 1. yıl 40.000 ₺, 2. yıl 60.000 × %40 = 24.000 ₺, 3. yıl 36.000 × %40 = 14.400 ₺, 4. yıl 21.600 × %40 = 8.640 ₺, 5. yıl kalan 12.960 ₺'nin tamamı gider yazılır.

Her iki yöntemde de toplam amortisman maliyet bedeline eşittir; değişen yalnızca giderin yıllara dağılımıdır. Azalan bakiyeler yöntemi, ilk yıllarda vergi matrahını daha fazla düşürerek nakit akışına katkı sağlar.

Dikkat edilecek kurallar

• Doğrudan gider yazma sınırı: VUK 313. maddeye göre değeri belirli tutarı aşmayan demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; 2026 için güncel tutarı ilgili VUK Genel Tebliği'nden kontrol edin.
• Kıst amortisman: Binek otomobillerde ve işletme hesabı esasında defter tutanlarda aktife alındığı yılda kıst amortisman uygulanabilir; bu durumda ilk yıl amortismanı kullanılan ay sayısına göre hesaplanır ve kalan kısım son yıla aktarılır. Araç tam yıl amortismanını gösterir.
• Faydalı ömür: Varlığın türüne göre GİB'in amortisman oranları listesinden belirlenir. Örneğin bilgisayarlar 4 yıl, büro mobilyaları 5 yıl, binek otomobiller 5 yıl olarak yer alır.

Hesap bilgilendirme amaçlıdır. Hangi yöntemin işletmeniz için uygun olduğunu mali müşavirinizle değerlendirin.

Aracı nasıl kullanmalısınız?

Maliyet bedeli alanına varlığın KDV hariç alış bedelini ve nakliye, montaj gibi maliyete eklenen giderleri yazın. Faydalı ömrü GİB listesinden bulup girin; aktifleştirme yılı tablodaki takvim yıllarını belirler. Yöntem seçimini değiştirerek iki yöntemin yıllara göre gider dağılımını karşılaştırabilirsiniz. Tablodaki “Net defter değeri” sütunu, varlığı satmanız hâlinde satış kârı veya zararını bulmak için kullanılan değerdir: satış bedeli ile net defter değeri arasındaki fark o yılın kâr veya zararı olarak kayda alınır.

Amortisman muhasebe kaydında 770 veya 760 gibi gider hesapları borçlandırılır, 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı alacaklandırılır. Bu kayıt dönem sonunda, yıllık olarak yapılır.

Sıkça sorulan sorular