Fazla mesai nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma (halk arasında fazla mesai) sayılır ve her bir saat için normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir (m.41). Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşmedeki süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve saat ücretinin %25 fazlasıyla ödenir.
Saatlik ücret nasıl bulunur?
Aylık ücretli işçilerde saatlik ücret, aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 225, ayda 30 gün ve günde ortalama 7,5 saat çalışma (haftalık 45 saat) esasına dayanır. Örneğin aylık brüt ücreti 45.000 ₺ olan işçinin saatlik ücreti 200 ₺'dir.
Saatlik ücret = Aylık brüt ÷ 225
Fazla mesai ücreti = Saatlik ücret × 1,5 × saat
Fazla sürelerle çalışma = Saatlik ücret × 1,25 × saat
Resmî tatil çalışması = Günlük ücret (aylık ÷ 30) × gün (ilave)
Ulusal bayram ve genel tatil çalışması
İş Kanunu'nun 47. maddesine göre ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçiye o günün ücreti tam olarak ödenir. Bu günlerde çalışan işçiye ise ayrıca, çalıştığı her gün için bir günlük ücret ilave olarak ödenir. Aylık ücretli bir işçinin o günkü normal ücreti maaşın içinde olduğundan, ek ödeme bir günlük ücret kadardır; yani o gün için toplamda iki günlük ücret almış olur (%100 fazla). Araç bu ilave tutarı hesaplar. Bayram günü çalışılan süre haftalık 45 saati aşıyorsa, aşan kısım ayrıca %50 zamlı fazla mesai olarak değerlendirilir.
Hafta tatili çalışması
Haftalık 45 saatlik çalışmayı tamamlayan işçi, 7 günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili hakkına sahiptir. Hafta tatili gününde çalışılan saatler, 45 saati aştığı için Yargıtay uygulamasına göre %50 zamlı fazla mesai olarak ödenir. Bu saatleri “Fazla mesai” alanına ekleyebilirsiniz.
Örnek hesap
Aylık brüt ücreti 45.000 ₺ olan işçi bir ayda 10 saat fazla mesai yapmış ve 2 gün genel tatilde çalışmış olsun. Saatlik ücret 200 ₺, fazla mesai saat ücreti 300 ₺'dir; 10 saat için 3.000 ₺ ödenir. Günlük ücret 1.500 ₺ olduğundan 2 günlük tatil çalışması için 3.000 ₺ ilave ödeme yapılır. Toplam brüt fazla çalışma ücreti 6.000 ₺ olur. Bu tutar bordroda aylık ücrete eklenir ve SGK, gelir vergisi ve damga vergisi kesintilerine tabidir.
Sınırlar ve kurallar
- Fazla çalışma süresi yılda 270 saati geçemez.
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınmalıdır; onay her yıl başında yenilenir.
- İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine her bir saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir; bu süre 6 ay içinde verilmelidir.
- 18 yaşından küçükler, gebe ve emziren kadınlar ile sağlık nedeniyle uygun olmayanlar fazla çalışma yaptırılamaz.
- Gece çalışmaları 7,5 saati geçemez; gece süresini aşan çalışmalar ayrıca değerlendirilir.
Aylık maaşın neti ile birlikte toplam bordroyu görmek için net-brüt maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.
Aracı nasıl kullanmalısınız?
Aylık brüt ücretinizi ve ilgili aydaki fazla mesai saatlerini girin. Haftalık 45 saati aşan saatleri “Fazla mesai” alanına, sözleşmenizdeki haftalık sürenin üzerinde ama 45 saatin altında kalan saatleri “Fazla sürelerle çalışma” alanına yazın. Ulusal bayram ve genel tatilde çalıştığınız gün sayısını ayrıca girin; yarım gün tatillerde 0,5 yazabilirsiniz. Yaklaşık net için bulunduğunuz gelir vergisi dilimini seçin.
Sıkça sorulan sorular
Fazla mesai saat ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık brüt ücret 225'e bölünerek saatlik ücret bulunur ve 1,5 ile çarpılır. 45.000 ₺ brüt ücrette saatlik ücret 200 ₺, fazla mesai saat ücreti 300 ₺'dir.
Resmî tatilde çalışınca ne kadar ödenir?
Çalışılan her gün için bir günlük ücret ilave olarak ödenir. Aylık ücretlinin o günkü normal ücreti maaşta olduğundan, toplamda iki günlük ücret almış olur.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş Kanunu'na göre fazla çalışma süresi yılda 270 saati geçemez.
Fazla mesai ücretinden vergi kesilir mi?
Evet. Fazla mesai ücreti ücret niteliğindedir; SGK %14, işsizlik %1, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.