İnşaat demiri ağırlığı nasıl hesaplanır?
Nervürlü inşaat demiri (betonarme çeliği) satışta ve şantiye hesaplarında ton ile ölçülür, projede ise çap ve metre olarak gösterilir. Bu ikisi arasındaki köprü, demirin metre ağırlığıdır. Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7.850 kg/m³ olduğu için dairesel kesitli bir çubuğun bir metresinin ağırlığı yalnızca çapına bağlıdır. Bu ilişki şantiyelerde kısaca d² ÷ 162 olarak kullanılır.
Metre ağırlığı (kg/m) = d² ÷ 162 (d: çap, mm)
Toplam ağırlık (kg) = kg/m × çubuk boyu × adet
Ton = kg ÷ 1.000
Formül şuradan gelir: 1 metrelik çubuğun hacmi π × d² ÷ 4 (mm² cinsinden) × 1 m'dir. Bu hacim 7.850 kg/m³ ile çarpıldığında kg/m = d² × 0,006165 bulunur; 1 ÷ 0,006165 ≈ 162 olduğu için d² ÷ 162 yazılır. Sonuç, TS 708 standardındaki nominal ağırlıklarla birkaç gram farkla örtüşür.
Örnekler
- Ø12: 12² ÷ 162 = 144 ÷ 162 = 0,889 kg/m. 12 metrelik bir çubuk yaklaşık 10,67 kg gelir; bir tonda yaklaşık 94 çubuk vardır.
- Ø8: 64 ÷ 162 = 0,395 kg/m. Etriye ve hasır çeliğinde sık kullanılır.
- Ø16: 256 ÷ 162 = 1,580 kg/m. 100 adet 12 m çubuk 1.896 kg, yani yaklaşık 1,9 ton eder.
- Ø32: 1.024 ÷ 162 = 6,321 kg/m. Ağır kolon ve köprü işlerinde görülür.
Fire ve bindirme payı
Projede metrajı çıkarılan demir ile satın alınması gereken demir aynı değildir. 12 metrelik çubuklardan kesim yapılırken artan parçalar, kolon ve kirişlerde donatıların birbirine eklendiği bindirme boyları ve kanca uzunlukları toplam ihtiyacı artırır. Kesim planı iyi yapılmış işlerde bu pay %3 civarında kalırken, çok sayıda kısa parça içeren işlerde %8'e kadar çıkabilir. Araçta fire alanına yazdığınız oran, toplam ağırlığa eklenerek “fireli ağırlık” olarak gösterilir ve maliyet bu tutar üzerinden hesaplanır.
Demir metrajı çıkarırken dikkat edilecekler
- Her çaptaki demiri ayrı hesaplayıp toplayın. Aynı elemanın boyuna donatısı Ø16, etriyesi Ø8 olabilir.
- Etriye uzunluğu kesit çevresinden kabuk betonu payı düşülüp kanca boyları eklenerek bulunur. Etriye sayısı, eleman boyunun etriye aralığına bölünmesiyle elde edilir.
- Depremde sargı bölgelerinde etriye sıklaştırılır. Bu nedenle kolon uçlarında daha fazla etriye bulunur; metrajda bunu ayrıca hesaba katın.
- Satın alırken teraziden geçen gerçek ağırlık birkaç yüzde farklı olabilir. Haddehaneler nominal ağırlığa göre tolerans içinde üretim yapar.
Maliyet nasıl hesaplanır?
İnşaat demiri fiyatları haftalık, hatta günlük değişebildiği için sabit bir fiyat kullanmıyoruz. Bayiden ya da fabrikadan aldığınız ton fiyatını yazdığınızda maliyet, fireli ağırlık × ton fiyatı olarak hesaplanır. Fiyatın KDV dahil mi hariç mi olduğuna, nakliye ve kesme-bükme hizmetinin dahil olup olmadığına dikkat edin. İnce çaplar (Ø8, Ø10) ile kalın çaplar arasında ton fiyatı farkı olabileceği için farklı çapları ayrı ayrı fiyatlamak daha doğru sonuç verir.
Hesap bilgilendirme amaçlıdır. Donatı çapı, aralığı ve miktarı statik projeye göre belirlenir; şantiyede projeden farklı demir kullanılmamalıdır.
Sık kullanılan çaplar ve kullanım yerleri
Konut projelerinde döşeme donatısı çoğunlukla Ø8–Ø12, kiriş ve kolon boyuna donatısı Ø14–Ø20, temel ve perde duvarlarda Ø16–Ø25 aralığındadır. Etriye ve çiroz için genellikle Ø8 veya Ø10 kullanılır. Bu nedenle bir projenin toplam demir tonajı, farklı çapların ayrı ayrı hesaplanıp toplanmasıyla bulunur. Kaba bir fikir için konut inşaatlarında betonarme m³ başına 90–130 kg demir kullanıldığı söylenir; ancak bu oran deprem bölgesi, kat sayısı ve taşıyıcı sisteme göre geniş bir aralıkta değişir ve kesin metrajın yerini tutmaz.
Sıkça sorulan sorular
Ø12 demirin metresi kaç kilo?
d²/162 formülüyle 144 ÷ 162 = 0,889 kg/m'dir. 12 metrelik bir Ø12 çubuk yaklaşık 10,67 kg gelir.
1 ton demirde kaç çubuk var?
Çapa göre değişir. 12 metrelik çubuklarla Ø8'de yaklaşık 211, Ø10'da 135, Ø12'de 94, Ø14'te 69, Ø16'da 53 çubuk bulunur. Tablo bölümünde tüm çaplar listelenmiştir.
d²/162 formülü ne kadar doğru?
Çelik yoğunluğu 7.850 kg/m³ kabul edildiğinde gerçek değer d² × 0,006165'tir. 162 sayısı bunun yuvarlanmış halidir ve sonuç standart nominal ağırlıklardan binde birkaç sapar.
Hasır çelik bu araçla hesaplanır mı?
Hasır çelik genellikle m² ağırlığıyla satılır. Hasırdaki tel çapı, aralığı ve plaka ölçüsü biliniyorsa her iki yöndeki teller ayrı ayrı bu araçla hesaplanıp toplanabilir.
Bir binada m³ beton başına ne kadar demir kullanılır?
Konut projelerinde kaba bir ortalama olarak betonarme m³ başına 90–130 kg demir kullanılır. Kesin miktar statik projedeki donatı metrajından çıkarılmalıdır.